Vui chơi hết ngày tháng

Huyền thoại của một cái chết

“Cô có thấy sự kỳ diệu của Si Phan Don với cá sông Mekong chưa? – Đến một lúc nào đó, cô nên đến nơi để nhìn thử, để biết dù có bao nhiêu thang cá, thì cũng không ý nghĩa gì với cá sông Mekong, nếu xây đập ở đây!” – Nhà nghiên cứu Apichai Sunchindah khua bàn tay và chỉ vào vị trí phình to ra ở cái đuôi Nam Lào cho tôi xem.

Cái bụng phình to như bụng một con cá heo đó đã quẫy đạp trong tôi suốt 1 năm dài. Và tôi phải đi tìm nó.

si

Ở Kratie (Campuchia), trưa hôm đó, tôi, nghi ngờ hỏi cô gái: “Này, có cá heo thật không? Bao giờ tôi có thể nhìn thấy chúng?” – Cô gái cười: “Thấy ngay!”

Người chèo thuyền tắt máy, khua nước nhẹ như một người nhón chân bước. Hồ cá heo Kratie, thực ra là một đoạn phình của sông Mekong, với hằng hà sa số khối đá, ụ đất nổi giữa sông hệt một bàn cờ. Sự tĩnh lặng kéo dài vô tận. Tiếng nước bọp lên, ục ục nhẹ nhàng.

16437617078_eb5123e277_k

Thân thể màu xám nhạt, trơn lấp lánh dưới nắng trưa, quẫy một đường lượn ngọt khỏi mặt nước. Liền tiếp đó, oạp, oạp. Hàng chục thân thể cá khác bỗng bừng lên từ đâu đó, nhẹ nhàng gẩy nước, kiêu hãnh búng nửa người rời khỏi đáy sông ẩn giấu. Cá heo nước ngọt đấy!

Tôi không nhớ lúc đó mình đã thấy chúng bao nhiêu lần. Cứ như trẻ con. Chúng hú họa người chèo thuyền, đoán hướng nước, giữa hai mạn thuyền, phía xa, cá bung lên thở. Chú cá heo con dạn nhất, lễ mễ lượn lại gần, xám mờ như viên ngọc dưới làn nước mỏng. Đây là hồ cá heo Kratie, nơi huyền thoại còn giữ được hơn 30 cá thể cá kỳ lạ này, cá heo – và nước ngọt. To béo, tự tại, hiền lành, vui giỡn – giữa tạo vật kỳ quặc và xương xẩu của dòng sông ngập đá.

IMG_3005

Cá heo nước ngọt Irrawaddy ở sông Mekong khiến tôi nhớ “Ông cá hô” – bộ phim dài về những người đan lưới cá khổng lồ, mong bắt được cá hô ở dòng Cửu Long của Việt Nam. Cá hô 200-300kg, cá heo cũng to khổng lồ. Cá hô đã trở thành một huyền thoại chết – chỉ còn trong những trang trại nuôi cá tại Việt Nam. Mừng là ở đây, cá heo vẫn còn sống. Chúng sống động để nhắc nhở rằng con người chúng ta từng có một Mekong huyền thoại, với những con cá hào sảng khổng lồ nặng vài trăm ký, to như cả một chiếc thuyền dài, chúng ta no đủ, sung túc, rực rỡ và toại nguyện với di sản của dòng sông. Anh Hout chèo thuyền nói: “Chúng tôi không bắt cá heo.” – Và anh cười.

IMG_3144

Trên một hòn đảo ở Si Phan Don (vị trí mang tên “4000 hòn đảo”) – cái bụng phình to của dòng Mekong – tôi kinh ngạc khi ngồi nhìn xuống dòng nước chảy xiết trước mặt mình. Nước trong veo. Dưới nắng trời, thân cá con lấp lánh rợn lên như từng đợt kim loại đổ suốt vào dòng nước. Người chèo thuyền phía xa nhìn tôi lạ lẫm, tay ông rút nhẹ lưới, cá óng ánh bám đầy lưới như nạm một chiếc áo lụa bào. Đúng như những nhà nghiên cứu về sông Mekong từng kể tôi nghe trong buổi chuyện phiếm: “Si Phan Don là cái cổ chai, nơi hàng trăm loài cá di trú ngược, đẻ con, trú ẩn và theo dòng thác Khone Phapheng, đổ cá đầy ăm ắp về hạ nguồn dưới thác.”

IMG_3262

Đây là mùa khô. Cả một dòng sông lấp lánh cá, cá con mỏng dính, bé tí xíu, sống động như một cơ thể khổng lồ đang thổi sức sống cho dòng chảy bên dưới. Khi tôi đứng ngửi mùi dòng sông, chiếc thuyền con tấp vào bờ, bụng thuyền đầy cá to, giương mắt tròn tươi rói nhìn bầu trời trước mặt. Phiên mua bán chỉ 4 -5 người dự, người ta mang cá lên đầy 2 giỏ, bán lại rồi ra về. Nhìn cách họ đếm cá, tôi đã hiểu vì sao một anh đánh cá ở Thái Lan lại hùng hổ cầm băng-rôn ra đường, biểu tình đòi mở cửa đập Pak Mun vài năm trước. Cá là miếng ăn, nguồn sống, gia đình và cả số phận. Tổ chức Sông Ngòi Thế Giới viết: “Trong mùa mưa, dân xung quanh sông có thể kiếm được 200,000 bath (khoảng 6000USD) nhờ bán cá. Cá cũng là 80% nguồn dinh dưỡng cho cư dân trong khu vực.” – Không có Mekong, không có cá, không có cuộc đời, không có cả sự sống – nhưng trên 6 quốc gia dọc dòng sông này, có lẽ chỉ có nông dân Thái Lan là những “kẻ thắng cuộc” duy nhất trong cuộc chiến bảo vệ đàn cá giương mắt tròn và chén cơm của mình.

Ông Apichai nói tôi hãy đi tìm Mekong để hiểu về nó, nhưng khi đứng trước dòng sông này, nó là một huyền thoại quá lớn không thể hiểu. Nước Mekong ở Campuchia trong đến gắt mắt, trắng trời. Nước Mekong ở Việt Nam đục đỏ phù sa. Nước Mekong ở Lào trắng xóa và lạnh buốt trên lưng dòng thác khổng lồ Khone Phapheng.

16623876551_05b532e5cd_k

Lần đầu tiên, tôi nhận ra mình đã sống quá lâu cạnh một huyền thoại mà không hiểu chút gì về nó, không bao giờ kịp nhìn thấy nó hồn nhiên như cá heo, vĩ đại như thác và ngon lành như màu cá bạc lấp lánh.

Huyền thoại đó đang chết, trên Google Maps, gần Si Phan Don sẽ là đập thủy điện Don Sahong – ước mơ “cục pin của khu vực” mà Lào đang theo đuổi.

Lũ cá heo sẽ hát cho ai nghe – khi dòng sông ngừng chảy?

Khải Đơn

Tagged as:

7 phản hồi »

  1. em chào chị, dịp nghỉ tới, em muốn đi Si Phan Don (thực ra chính xác là em muốn đi cung đường chị đi Tết vừa qua, hoặc là đi dọc theo Mekong, từ VN – Cam – Lào). Nếu tiện, chị có thể dành chút thời gian, tư vấn giúp em về phương tiện di chuyển, những điều cần lưu ý không?
    *em thích đi dọc sông, thăm làng, các thị trấn nhỏ, không có nhu cầu ghé thăm chùa chiền, những thành phố… Ăn uống, nghỉ đơn giản, tiết kiệm.

    em cảm ơn và xin lỗi nếu lời nhắn này làm phiền chị.

    V.

    Like

    • Chào em Vyvu, chị đã đi bằng xe máy, chị đi từ TPHCM – Lộc Ninh (Bình Phước) qua cửa khẩu Ngọc Hồi > đến Kratie (ở 1-2 ngày) -> Stung Treng (ở 1 ngày) > qua Lào > khi vừa qua Lào em sẽ gặp khu du lịch Si Phan Don (chỗ này em có thể xem thác giống VN – giá vé cũng hơi mắc mắc – thác Si Phan Don khá to) > Đi tiếp > Em nhìn trên bản đồ chị post ở trên, có 1 số điểm có thể vô dễ dàng vì bọn backpacker đông, như Don det (đảo nhỏ) toàn bọn backpacker chơi =)) có nhìu thác đẹp, có thể kiếm xe đạp đi đạp vòng quanh đảo nhỏ (giống cù lao ở miền Tây, mà bị bao bọc xung quanh là thác chứ ko phải sông) > Don Khon > Don Khong , là những cù lao bự hơn và ít du lịch hơn, làng nhỏ, chả có chùa gì nhìu đâu :)) khỏi lo. > Sau khi ở đây, chị về Pakse > đi Attappu > về Kon Tum (qua cửa khẩu Bờ Y), đoạn Pakse Kon Tum rất xa nha, nên cân nhắc đi trong 1 ngày, sẽ rất mệt mỏi > sau đó chị về sg.

      Chị đi 10 ngày, hết chừng 200 USD =)) vì chị keo lắm. haha. Nên đi xe nào chạy đường dốc tốt 1 chút, vì đoạn Pakse – Kon Tum dốc dữ mệt lắm nha.

      Giá KS thì cực rẻ. 5- 10 USD (y như VN), em khoái chơi sang thì nên book trước nhà nghỉ Tonle ở Kratie hay Stung Treng, rất dễ thương và tiện nghi.

      Cảm ơn em.

      Liked by 1 person

  2. mấy hôm nay chờ chị trả lời mà tự dưng nôn nao, vui ghê.

    lúc đầu em cũng tính đi xe máy, nhưng thấy chị có chụp hình “tậu xe đạp” nên mới tưởng chị đi phương tiện công cộng.
    – vậy thủ tục với xe máy qua cửa thế nào chị. Trước đó em xem thì dân tình mạng có chỗ nói được (chỉ cần giấy tạm xuất mấy chục ngàn), nhưng cũng có người báo là họ làm khó, vòi tiền phải hỏi năn nỉ lòng vòng.
    – về người dân và an toàn, chị đánh giá thế nào. Đường xá bên bạn, trạm xăng, chỗ sửa xe? Có thể em sẽ đi một mình, nên cũng có chút lăn tăn. Đoạn chạy ở VN thì hông có vấn đề gì hết. Em cũng hay đi chơi.

    chắc em ở nhà nghỉ chừng 5-6 đô thôi hà. Em còn keo hơn chị nữa đó, chắc luôn.

    em chúc chị cuối tuần thư thả.
    chờ tin chị.

    V.

    Like

    • Sorry em vì ko trả lời em sớm:

      – vậy thủ tục với xe máy qua cửa thế nào chị. Trước đó em xem thì dân tình mạng có chỗ nói được (chỉ cần giấy tạm xuất mấy chục ngàn), nhưng cũng có người báo là họ làm khó, vòi tiền phải hỏi năn nỉ lòng vòng.

      => Em mang theo giấy tờ xe, xe của em, bằng lái… đầy đủ. Nó cũng đòi tiền, quan trọng là em ma lanh chút🙂. Em nói là mấy lần trước qua ko có tiền! Sao giờ có? bill đâu? – Hoặc lờ lớ lơ đi. Nói chung tùy trình độ em, vì tiền đó là tụi nó tham nhũng. Bên Lào mất dạy hơn bên Campuchia ha, nó đòi dữ lắm. Chị ngu nên 1 khúc mất 5USD đó. Sau đó bạn chị “ngoại giao” nên ko mất =)) nói chung cỡ nào thì cũng qua thoy.

      – về người dân và an toàn, chị đánh giá thế nào. Đường xá bên bạn, trạm xăng, chỗ sửa xe? Có thể em sẽ đi một mình, nên cũng có chút lăn tăn. Đoạn chạy ở VN thì hông có vấn đề gì hết. Em cũng hay đi chơi.

      => Cây xăng thì có, chú ý đổ với mang theo 1 bình nhỏ là ok. Ở chợ thì có chỗ sửa xe, nhưng ít à. Đường vắng tanh, an toàn. Nhưng cẩn thận lâu lâu có xe hơi chạy mất dạy lắm, nhất là ở Campuchia. Còn đoạn từ Kratie đến Stung Treng nhớ mang nhiều khẩu trang nha, bụi 1 hồi là thành người tuyết lun =)) Xăng thì cẩn thận, vì nếu xe em cùi thì ko sao, nhưng xe em mà xịn, thì xăng ko phải xăng 95, nên cũng hơi hại máy.

      Liked by 1 person

  3. em cảm ơn chị nha.
    em cũng mua được sách của chị rồi. Em thích lắm.
    chúc mừng chị.

    V.

    Like

Comment

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: