Đi chơi đừng làm tổn thương ai

Sẽ có bạn nghĩ cái bài này thật là từ kẻ lắm chuyện mà viết. Đã đi chơi còn sợ gì chứ! Nhưng tôi vẫn viết nó, vì chính tôi trải qua những điều này, và nhiều khi cảm thấy mình gây hại cho người khác hoặc bị tổn thương vì du khách khác.

Ở đây rẻ nhất là gái và máy lạnh

Hồi hăm mấy tuổi, tôi ngồi trong một quán bar ở Campuchia, có mấy bạn da trắng bàn bên ngồi nhậu. Có bạn nói một câu rất to: “Ở Campuchia có hai thứ rất rẻ là máy lạnh và gái.” – Tôi không biết nếu mình mà là người Campuchia thì mình sẽ nghĩ gì. Cố nhiên, tôi không phải người Campuchia nhưng tôi cảm thấy tủi thân thực sự khi nhìn vào ánh mắt buồn buồn tội nghiệp của những bạn gái làm phục vụ ở quán bar đó. 

Suốt một thời gian dài, tôi cực kỳ ghét những câu như “Ở đây rẻ lắm”, “gái ở đây rẻ lắm”… Có lần, tôi ở Chile, và có một bạn người Pháp cắm trại gần chỗ tui. Đầu tiên bạn ấy nói: “Trời ơi rau quả rẻ quá, trái cây rẻ quá, cá cũng rẻ nữa.” Sau đó, bạn bắt đầu than: “Dân Chile stupid quá, sửa cái xe mà mất mấy ngày.” Tiếp theo bạn nói dân Chile gian manh quá, sửa cái xe ở dịch vụ chuẩn Đức (Kaufmann) mà hét giá thì cao mà không biết làm, chỉ giỏi vòi tiền, rõ là bọn không trung thực, ngu xuẩn.” 

Khi đó, tôi đã nói với bạn ấy là: “Nếu bạn thấy nước Pháp của bạn tốt hơn sao bạn không ở Pháp đi mà tới đây làm gì?” – Cậu ta im miệng. Tôi không cần phải đối thoại với những kiểu thiếu tử tế đó nữa. 

Một vịnh biển nơi sư tử biển nằm ngủ – du khách được yêu cầu không cho sư tử biển ăn và không lại gần

Một bạn tôi đi du lịch ở Hà Nội, ở chung dorm với một bạn Tây Ban Nha và bạn người Anh. Bạn người Anh than là phục vụ quán ăn ở hai quán gần đó “hư hỏng” và “thiếu trung thực”, đại khái là vì mấy bạn phục vụ đó cộc cằn. Bạn tôi đã nói: “Nếu bạn muốn phục vụ kiểu Anh thì về Anh đi. Bạn ăn một món ăn trị giá 2 đô la, bạn nghĩ người phục vụ bạn kiếm được bao nhiêu mỗi tháng? Bạn có tip cho họ như bạn làm ở Anh không?” – Bạn người Anh kia im miệng. 

Khi đi chơi xa, ta hoàn toàn có quyền so sánh giá cả, vì nó là một thứ dân đi bụi thường làm để hiệu quả hơn khi chi xài. Nhưng những câu nói không tôn trọng người bản địa, hành động làm tổn thương nhân phẩm người địa phương là thứ ta cần tự giới hạn mình. Bạn có thể tranh cãi là đi chơi mà, thoải mái đi. Nhưng những vết xước, sự ác ý bạn vứt lại cho người địa phương không phai mờ đâu. Nó làm họ tổn thương. Nó khiến họ bị sứt mẻ danh tính và lòng tự trọng cộng đồng. Nó khiến họ hung hãn hơn và từ chối du khách. Dù là gì, thì tác động từ những câu nói ấy đều không tốt đẹp. Nếu bạn có tiền để chi, hãy chi thoải mái. Đừng đánh giá nhân phẩm một điểm đến bằng những tính từ như “rẻ”, “ngu”, “đần độn” như những gì tôi từng nghe ở trên. Như vậy độc ác lắm. 

Đừng cho thú ăn 

Nếu bạn đi chơi ở Mỹ, thì bạn đã quen với quy tắc này: Không được cho thú hoang trên đường ăn. Nếu bạn cho ăn, bạn có thể bị phạt 500 đến 1000 USD tùy khu vực. Tuy nhiên, không có nhiều nơi khắt khe như Mỹ. Bạn đã từng thấy khỉ ở Cần Giờ chụp đồ của du khách. Bạn đã từng thấy người ta ném thức ăn cho cá sấu ở Thái Lan. Bạn cũng chứng kiến du khách cho gấu, hươu ăn ở vài vườn quốc gia ở Indo, Malaysia. Tôi cũng từng chứng kiến cáo ở Chile chạy ra bãi gửi xe xin ăn và bị xe cán chết vì người de xe không nhìn thấy. 

Vậy tại sao ta không cho thú ăn? 

Nếu đó là thú hoang: Khi bạn cho thú ăn, bạn dần dần làm con thú đó quên mất bản năng tự tìm mồi. Thay vào đó, chúng sẽ tập trung tìm đến nơi có người để xin ăn. Nếu gặp người tốt, chúng có ăn. Nếu chúng gặp phải kẻ đi săn, bắt làm thịt, chúng bị bắt và thịt dễ dàng hơn. Nếu người không đến nơi đó nữa, chúng sẽ chết đói. 

Cho ăn là cách nhanh nhất làm thú hoang mất đi bản năng hoang dã của chúng, làm tổn thương quy trình và vòng quay tự nhiên của hệ sinh thái. Hãy tưởng tượng: Con sóc ăn hạt. Nếu du khách cho rất nhiều sóc ăn, số sóc đẻ ra sinh sôi sẽ cực nhiều. Chúng có thể ăn sạch toàn bộ hạt ở quãng rừng. Một số loại cây không thể sinh sôi được nữa. Và cứ thế, quy trình tự nhiên bị bẻ gãy vì bạn đã khiến một loài phình to ra hơn mật độ tự nhiên, thôn tính các loài khác. 

Cho ăn khiến thú hoang tiếp cận gần hơn nơi người sinh sống. Khi chúng tiếp cận gần hơn nơi có người, loài săn thịt chúng cũng sẽ tiếp cận gần hơn. Cứ thế, đến các loài thú lớn hơn tiếp cận gần hơn nơi người sinh sống, qua lại. Sẽ đến một lúc, bạn nghe nói người ta phải bắn chết sư tử núi hay hổ vì chúng vào quá gần khu vực có du khách. Và có thể bạn không biết, chúng đang đi tìm con mồi mà bạn cưng chiều cho ăn sau mỗi lần ghé thăm. Bạn đang góp phần khiến mâu thuẫn tự nhiên với con người lớn lên. 

Hãy mang rác về 

Du lịch sinh thái, đi trekking, đi hiking, đi leo núi, đi bộ dài ngày là những môn mà người ta dễ dàng vứt lại rác trên đường, nhất là ở các quốc gia không có hệ thống thu gom rác tốt trong các cung đường đi sâu vào tự nhiên. 

Một số quốc gia phát triển có trạm thu gom rác (ở nơi đông du khách phổ thông) và buộc người đi chơi mang rác ra (ở những nơi hiking, trekking đi sâu vào tự nhiên). Nhưng ở những khu vực như đồi, núi, bãi biển hoang ở Việt Nam, chẳng có ai thu gom rác, và người đi chơi thản nhiên vứt tất cả rác lại. 

Nhóm đầu tiên đi trekking vứt lại ba túi nylon đựng thịt, nước ngọt và giấy vệ sinh. Ba chục nhóm sau cũng làm vậy, ta sẽ có chín chục túi rác. Ba trăm nhóm tới, ta sẽ có 900 túi rác nằm la liệt khắp núi rừng. Sau đó thì dân đi chơi than phiền núi bẩn quá, bỏ luôn cung đó. 

Giấy vệ sinh không tự phân hủy, hãy mang chúng khỏi rừng

Có vài cách để bạn giảm ảnh hưởng đến vẻ đẹp tự nhiên: 

  1. Bạn mang bao nhiêu túi đựng đồ ăn, giấy, cây nướng thịt… đến thì hãy gói chúng và mang về. Nylon, chai nhựa không thể phân hủy trong tự nhiên. Đừng vứt lại chúng. Không thì đứa đi sau sẽ ăn cả đấy. 
  2. Rác hữu cơ: xương, rau, cùi rau củ, vỏ trái cây, nước… bạn có thể đào một hố và chôn xuống, không cần mang về. Nhưng nếu số lượng quá nhiều, bạn có thể tính đến việc mang chúng ra khỏi rừng, vì chúng có thể gây ảnh hưởng đến động vật sống ở nơi đó, hoặc hôi thối khi phân hủy không ai đi chơi tiếp theo được. 
  3. WC và Giấy vệ sinh: Nếu bạn cần đi WC (lớn+ nhỏ), vui lòng đừng chui vô bụi làm một bãi rồi kệ trời đất tự sinh tự diệt. Nếu bạn có kế hoạch đi hiking hơn 1 đêm, hãy mang theo một cái bay (cái thợ hồ hay dùng, nhét vừa trong balo), đào lỗ, đi WC sau đó lấp lỗ lại. Lỗ cần đủ sâu để không gây mất vệ sinh khi người khác đi qua, và không để lại mùi hôi thối xung quanh.

    Giấy vệ sinh: Bạn cần phải biết, giấy vệ sinh tuy là giấy nhưng nó không phân hủy nhanh, có khi cả hai ba năm nó còn chưa buồn tan, nếu vùng đó ít mưa hoặc kín thiếu khí. Vì vậy, sau khi đi vệ sinh, hãy gói giấy vệ sinh vào tờ giấy sạch, bỏ vào balo, mang về thành phố mà vứt ở khu tập trung rác thải. Đừng có nghĩ thiên nhiên sẽ dọn vệ sinh dùm bạn. Hồi tui đi ở Patagonia, đến Torres del Paine, mấy bạn kiểm lâm bảo, ở đây gió rất nhiều và gió mạnh. Có mùa du khách đến đông, xong mọi người đi vệ sinh quăng giấy tại chỗ. Cứ gió lên là giấy bị cuốn bay tùm lum, cực kỳ thô bỉ và mất vệ sinh. Giấy vệ sinh không có tự biến mất đâu ạ.

    Ngoài ra, các bạn đi trekking (đặc biệt là nữ) có thói quen là cứ đi vệ sinh là… chui vào hang, tìm chỗ thiệt kín. Bạn có biết là trong hang không hề có mưa, gió, nắng, và đống “sản phẩm” của bạn sẽ nằm đó thiên thu không? – Hãy chọn nơi ngoài trời, và đề nghị bạn đi chung không qua lại khi bạn đi vệ sinh, chớ đừng vì “kín đáo” mà biến luôn thiên nhiên thành cái nhà cầu của bạn hén.

Hãy tưởng tượng, nếu bạn có thể mang tất cả chai nước, giấy vệ sinh, túi nylon, túi đựng thịt, rau, giấy bạc… về lại thành phố để vứt rác đúng chỗ, bạn sẽ khiến nơi bạn đi chơi không có rác. Ai cũng có thể quay lại. Sạch sẽ. Dễ chịu. Thay vì chửi bớt nhau là “thiếu ý thức” rồi ai cũng vứt đầy ra đấy. 

Đừng trả tiền cho trò vui động vật 

Ở Thái Lan, tôi từng thấy du khách rất thích trả tiền để đi tour xem chùa hổ, hoặc đứng ở chợ và nhìn một con đại bàng làm trò. Bạn của tôi làm cứu hộ động vật ở những khu chợ tại Thái, và bạn nói đại bàng bị chết vì kiệt sức trong mấy trò như vậy rất nhiều, và họ phải nhờ cảnh sát bắt những kẻ kinh doanh động vật như vậy. 

Hãy ngừng trả tiền khi bạn đứng xem những con thú quý hiếm khổ sở diễn trò. Bạn đừng tưởng bạn cho tiền thì con thú sẽ có ăn, cũng đỡ qua ngày. Chúng sẽ phải làm trò đến chết trước khi người chủ thay con mới. Mấy con hổ ở chùa hổ Thái Lan từng bị phát hiện bị đánh thuốc để lờ đờ hiền lành chơi với du khách. 

Du lịch xài động vật là thứ không có đạo đức gì. Và nếu bạn trả tiền, bạn khiến càng nhiều những con thú tội nghiệp đó bị nhốt lồng hơn nữa. Hành động đầu tiên bạn có thể làm là không cho tiền. Xa hơn, bạn có thể gọi đến các tổ chức giải cứu động vật để báo cáo về vụ việc, giúp con thú được cứu. 

Đừng… ký tên

Hồi tôi đến Indian Creek, đi bộ vào hẻm núi, có hôm ngửa đầu nhìn vòm đá, thấy một đống các cặp đôi ký tên: Ken ❤ Cinthya, Alex, Rena and Chris 05/02/17… Ngoài nhà thờ Đức Bà cũng có một lô đứa ký tên đầy mấy cục gạch. 

Bạn có thể khao khát lưu lại dấu của mình ở điểm đến. Nhưng bạn nghĩ coi một ngày bạn quay lại đó, ngẩng đầu nhìn ngọn núi, thấy đầy nhóc mấy cái tên vô nghĩa viết nguệch ngoạc lung tung, cái thiên nhiên trước mặt còn gì nữa hay là trò đùa? Cái nhà thờ còn gì là kiến trúc nữa, là tờ giấy vẽ bậy rồi còn gì! 

Hãy chặn lại khao khát cuồng cháy muốn vẽ bậy ở nơi đến, dù là công trình kiến trúc hay kỳ quan tự nhiên. Hãy để chúng yên, để mỗi lần quay lại bạn đều thấy chúng xinh đẹp, nguyên vẹn. Còn nếu bạn chẳng cần thứ gì xinh đẹp nguyên vẹn thì tôi hết thứ thuyết phục rồi. 

Chúc bạn đi du lịch vui vẻ

Khải Đơn

** Chuyên mục “Sống Mỗi Tuần” do tôi viết về những trải nghiệm của bản thân – trong tương quan muốn chính mình có cuộc sống tốt hơn. Nếu bạn muốn chia sẻ câu chuyện riêng hay đặt câu hỏi, xin bình luận hoặc gửi tin nhắn riêng. 

Bạn có thể subscribe theo dõi chuyên mục bằng cách nhấn vào nút “Theo dõi” ở góc phải cuối trang chủ để nhận email mỗi khi tôi có bài mới

Tác phẩm mới nhất vừa xuất bản của tôi là du ký “Mekong – Phù sa phiêu bạt“, bạn có thể đặt mua sách tại đây .

About Khải Đơn

Tác giả độc lập

3 Responses

Comment

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s