Ta không cần mặt trời nữa

Khoảng ba năm gần đây, tôi cắm trại và ở ngoài trời rất nhiều. Từ Indonesia, tới Mỹ, Mexico rồi Chile, mỗi mùa mặt trời hiển thị như một tuyên ngôn khác về sức sống và cảm xúc loài người. 

Mùa hè ở West Java như một cái máy lạnh khổng lồ, gió từ đại dương thổi vào đảo như dải khí cuốn hơi nóng và độ ẩm đi. West Java trời luôn trong vắt, không mưa giọt nào, nhưng cỏ cây xanh lựng và mặt trời luôn ở tít trên cao. Khác với những đô thị khổng lồ ở Đông Nam Á như Jakarta, Bangkok hay Sài Gòn, ở đuôi West Java không có khói mù che kín bàn tay mặt trời. Xe cộ ít ỏi len qua những quốc lộ chật hẹp và chậm chạp. Chiều đi lướt sóng, mặt trời làm dinh thự huy hoàng, loang loáng ánh vàng rồi lặng lẽ mờ đi xuống hoàng hôn muộn. 

Khi ấy tôi nhận ra mình không cần đến máy lạnh, không cần đến bốn bức tường bê tông kín bưng và cửa kính cường lực, không cần luồng gió lạnh phà qua chiếc quạt từ khối hộp máy treo ngoài ban công nóng hầm hầm. Có lẽ người ở xứ thành thị (và nhiều xứ chạy cho kịp văn minh khác) đã quên hẳn đi rằng có thời họ chưa biết đến cái gọi là điều hòa nhiệt độ. Cha mẹ tôi sống với sân vườn gió bay, nhà ông bà người gió thổi đầy sân mỗi trưa chim chóc ùa về. Giờ cứ mở tập san kiến trúc ra, những ngôi nhà bốn năm tầng, trụ cầu thang xoắn ốc, bốn bức tường kín bưng như loài quái vật robot xuất hiện. Và chúng cần máy lạnh để người tiện nghi phía trong. 

Gió bừng và nắng tươi có thể làm người hạnh phúc. Có một chiếc khách sạn ở làng biển West Java có máy lạnh. Lại những hộp chữ nhập to thù lù ngếch nhìn ra thế giới, quạt tròn như ánh mắt thách thức thô lậu. Bạn người Indo bảo: “Dân Tây thích máy lạnh, không có máy lạnh họ sợ côn trùng không dám thuê phòng.”

Vì sợ côn trùng người ta đóng cửa nhà bật máy lạnh. Vì lỡ xây cả pháo đài bê tông,nên cần máy lạnh để thở. Vì nghe nói máy lạnh lọc khí tốt cho hơi thở, nên thôi trong đô thị dơ bẩn hắc ám, cứ đóng chặt cửa kính bật điều hòa cho trẻ con khỏe mạnh. Những tâm niệm như vậy, tôi đọc trên tờ Guardian (1) viết về thế hệ người ở Phương Tây lớn lên trong điều hòa nhiệt độ, không khao khát gì hơn là ở trong bốn bức tường máy lạnh bật liên hồi. Rồi những tòa kiến trúc ở Mỹ được copy xây lại y hệt từ London, New York đến New Delhi, Thượng Hải, và rồi chắc cũng đến Thái Lan, Jakarta. Họ gọi đó là những cao ốc, những penthouse, những căn hộ sang trọng, sao chép nguyên bản không thèm tính đến khí hậu, khí trời hay thiên nhiên. Cứ lắp máy lạnh vào là xong.

Những ngôi nhà hợm hĩnh ấy, nhìn ngất trời và cười mỉa mai vào thế giới của nhà gói, nhà gỗ, nhà tranh, nhà sàn, nhà đầy gió biển. Rồi Đông Nam Á cũng phải phụng sự phương Tây (hay cái ao ước sống như Tây), như một chủ khách sạn ở Sa Pa từng kể là người Hà Nội đến Sa Pa mà không thấy điều hòa nhiệt độ là đòi đổi khách sạn, đổi phòng, dù nhiệt độ ngoài trời có khi chỉ 15-16 độ C. Cũng hệt như vậy, chiếc điều hòa nhiệt độ đại dương khổng lồ ở Indonesia không thể thỏa mãn những khách Tây láng mượt sợ côn trùng và sợ cả ánh nắng trong vắt giữa màu đại dương

Mọi vô lý cứ tồn tại như thế cho đến khi dịch Covid-19 đến. Nhà khoa học nói virus đáp xuống các bề mặt như mặt bàn, rồi sống rất lâu ở đó nếu phòng có điều hòa nhiệt độ. Khi đọc tới ấy (dù thấy mình xấu xa), tôi lại cười rất to. Khi ấy, tôi đang nằm ngoài bãi biển ở Mexico. Nắng trắng phau lấp lánh cát, mấy con chim màu xanh dương phản chiếu qua ánh mặt trời thêm phần xanh hơn. Da thịt tôi đã hơi đỏ vì phơi nắng sau khi tập xong. Tôi nhắm mắt và nhớ về mặt trời của mình. Mặt trời có thể giữ ta an toàn. Mặt trời gíup tiêu diệt vi khuẩn và virus trong không khí, hạt nước, hay đọng dính trên bề mặt. Tôi có cả mặt trời cho riêng mình suốt mùa hè Bắc Mỹ.

Mùa hè đó tôi cắm trại hai tháng trong sa mạc Nevada và California, từ Death Valley đến Công viên Quốc gia Joshua Tree, đến Bishop, đến Red Rock ở Las Vegas. Mặt trời là một thế lực. Chỉ cần nắng bay lên, cả hoang mạc bừng tỉnh như loài thú khổng lồ vuốt cánh. Bò cạp, chim chóc, sóc, rắn, đều chậm rãi rời nơi trú để ra nhìn mặt trời, rồi lại vội vàng trốn mất dưới bất cứ bóng râm hiếm hoi nào mà bụi cây, tảng đá ban phát. Ban ngày Red Rock có thế nóng tới 34 độ C. Mùa hè ở Indian Creek có khi vượt qua 40 độ C. Nắng đến bong cả thịt da đá. Nắng thơm mùi thân cỏ cây cong mình chịu đựng. Cả thân cây cottonwood cũng bộc vỡ nứt dưới mùa hè gay gắt. Ấy vậy mà, chỉ cần chiều rơi xuống, sa mạc lạnh buốt và câm lặng. Mặt trời tạo ra bao niềm vui xôn xao như vậy.

Rồi tháng Ba tôi đến Chile. Vài người bạn ngày nào cũng xem dự báo thời tiết. Hôm nào biết sáng mai trời nắng, bạn vội gọi đi chạy bộ, đi bộ lên rừng. Ở miền Trung Chile, dù giữa mùa hè, nhưng chỉ cần đi vô bóng mát, người cũng thấy rùng mình vì gió lạnh. Người Chile mê nắng trời. Họ canh nắng để đi leo núi, chờ nắng lên để chạy ra biển lướt sóng, canh buổi hoàng hôn có nắng để đem đàn ra bờ biển ca hát uống rượu vang. Một bạn dù có đang làm gì, bạn cũng sẽ tìm chỗ có bóng nắng chạy ra đứng, cho ấm người, thơm da thịt.

Mỗi chiều xuống, khi mặt trời ở cơn hưng phấn cuối cùng, tôi chạy thật nhanh ra bờ biển. Nắng ấm mơn má hồng ửng. Ngón tay như thắp lửa ấm rười rượi. Mấy chàng trai ôm ván chạy ra sóng vỗ, nắng bừng lên như một vụ nổ huy hoàng. Mùa hè Chile đó, mặt trời lặn lúc chín giờ tối, và chúng tôi ca hát bên đống lửa mà không thấy cô đơn chút nào.

Cảm niệm về sự hào phóng của mặt trời thật sâu sắc. Mỗi sớm đem quần áo vừa giặt ra phơi dưới nắng, rồi chạm vào vải ấm áp khi khô, tôi nhớ lời mẹ dặn thuở nào: “khi con phơi đồ dưới nắng, ánh mặt trời sẽ giết hết vi khuẩn, và đồ sẽ thơm thật thơm.” Hít thật sâu mùi vải, đó là ân huệ của sự lành mạnh miễn phí mà thiên nhiên ban tặng mỗi ngày. Mỗi trưa khi vươn cánh tay tập từng động tác thể dục, thấy nắng nhảy trên ngón tay, cơ thể rùng mình ấm áp như được vỗ về, động viên. Toàn thể những óng ánh dịu dàng này, hơi ấm trong suốt không tốn kém này, lại là món quà giúp người khỏe mạnh hơn và giảm phần lây nhiễm từ dịch bệnh. Toàn thể những kỳ diệu này, loài người đã quay lưng chối từ cả vài chục năm trước.

Trở về Sài Gòn, tôi khó chịu ra mặt khi đến những hàng tiệm kín bưng sau tủ kính. Máy lạnh bật lạnh buốt sống lưng hòng “cân” lại nắng mùa hè. Người ta cố sửa cái sai này bằng cái sai khác. Sửa một ngôi nhà què quặt bằng chiếc hộp điều hòa nhiệt độ vạn năng. Sửa văn phòng xây thiếu trách nhiệm và cũ kỹ bằng hàng chục chiếc hộp đặt xung quanh vài trăm mét vuông bé tẹo. Bước vào một công ty, sau hơi thở sâu chậm chạp, người ta có thể thấy phổi chèn đầy mùi chất làm thơm, thuốc tẩy, mực in, nước rửa tay cồn. Những mùi dị kỳ ấy không tồn tại dưới ánh mặt trời, suốt những mùa cắm trại đi qua.

Tôi không ký vào hợp đồng nhận việc, nói em không đủ năng lực, và vội vã rời khỏi tòa cao ốc trần thấp máy lạnh đang chạy ào ào giữa mùa hè hơn ba chục độ. Gấp gáp quay lại với biển Java, quay lại với sa mạc ở Nevada, quay lại với buổi chiều ngạt thở ở Death Valley (nơi mặt trời bấu vào đất và da thịt như cuộc tra tấn ngoạn mục), tôi đi chỉ vì nhớ ánh mặt trời miễn phí, thiện lương, và rót đầy thân thể sự lành mạnh không cần điều kiện.

Tôi đã đi rất xa, chỉ để học rằng sự hợm hĩnh của những đô thị đuổi theo phương Tây không hề khiến mình hạnh phúc hay sạch sẽ. Tòa cao ốc văn phòng không có mùi nắng thơm hay mùi cỏ dại ướp giữa trời. Những lớp học gắn điều hòa nhiệt độ nơm nớp lo bọn trẻ con sẽ nhiễm Covid-19 vì khí tù đọng lưu ẩm.

Ở xứ đầy nắng tươi như thành phố Sài Gòn, người ta cất nắng đi, đóng sập cửa mành, khóa kín tường bê tông – và bật điều hòa nhiệt độ như niềm kiêu hãnh giàu sang sung túc.

Đến cơn đại dịch kinh hoàng, lời khuyên bảo người hãy đi ra nắng để khỏe mạnh hơn. Hãy phơi khẩu trang dưới nắng. Hãy giảm ở trong phòng máy lạnh. Nhưng còn đâu nữa những món quà vĩ đại miễn phí của thiên nhiên. Khi người thẳng thừng từ chối cả mặt trời.

Khải Đơn

=======

Chú thích:

Bài báo trên The Guardian cho thấy máy điều hòa nhiệt độ đã giúp các kiến trúc sư và các công ty bất động sản có thể xây một kiểu nhà ở bất cứ chỗ nào, từ sa mạc đến vùng biển, từ nơi độ ẩm cao đến vùng nóng bức, chỉ cần lắp máy điều hòa nhiệt độ là bán được nhà, người ở thấy tiện nghi thỏa mãn, chẳng cần suy nghĩ đến kiến trúc bản địa hay đặc tính thời tiết khác biệt.

====

Mời tác giả một tách cafe

Nếu bạn thích bài viết và sẵn lòng mời tui một tách cafe, bạn có thể sử dụng tính năng này của Paypal hoặc thẻ

$2.00

About Khải Đơn

Tác giả độc lập

2 Responses

  1. Tuyền

    Đọc bài này em nhớ đến mùi quần áo phơi khô giữa nắng hè ngày xưa. Mùi thơm đó không nước xả vải hay nước hoa nào mang lại được. Quê em ở Nghệ An, nơi nắng hè bỏng rát, nắng đến mức cây chuối chết “đứng” vì cạn khô, vì 3 tháng liền không 1 giọt mưa. Em từng ghét mùa hè đó kinh khủng, vừa ghét vừa sợ. Sau này, rời quê đi ra HN, cái nắng HN còn khủng khiếp hơn, vì không tìm đâu ra được 1 ngọn gió “Lào” như ở quê, chỉ có nóng bỏng rát của bê tông, nhà lầu và những lần cố chạy xe cho khỏi chờ đèn đỏ vội vã trên đường.
    Thế nên em lại rời Hà Nội rồi!

    Số lượt thích

Comment

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s